FORUM PTT -  Strona Główna
FAQFAQ  SzukajSzukaj  UżytkownicyUżytkownicy  GrupyGrupy RejestracjaRejestracja  ZalogujZaloguj

Odpowiedz do tematu
Poprzedni temat :: Następny temat
Wagony Standardu "Y"
Autor Wiadomość
kilanziom
znawca
Maniak


Pomógł: 105 razy
Wiek: 37
Dołączył: 19 Lut 2008
Posty: 4841
Skąd: Warszawa
Wysłany: 15-02-2009, 16:06   Wagony Standardu "Y"

Jakoś niedawno pewien znajomy z Dolnego Śląska zapytał się mnie czy we współczesnej flocie DB istnieją odpowiedniki naszych wagonów "Bdu". To dość dramatyczne pytanie miało na myśli rzecz jasna czy w regionalnym ruchu DB są używane wagony standardu "Y" przedziałowe takie jak nasze 111A czy Y/B. Rzecz jasna nie są.

I skłoniło mnie to do napisania paru słów n.t. wagonów standardu 'Y' bo jest to bez wątpienia bardzo interesujący i złożony temat a wciąż przecież aktualny.

Standard "Y" jest pośrednią wynikową sytuacji mającej miejsce w zardządach kolei europejskich w końcu lat 50ych XX wieku. Ufundowana w 1957r Organizacja Kooperacji Kolei bloku wschodniego Europy i Azji z wyłączeniem Jugosławii (OSShd) miała w zamiarze ustandaryzowanie norm przewozowych w podobny sposób jak zachodnioeuropejskie normy UIC które wprowadziły pojęcie Y i X dla swoich wagonów. Główną wytyczną dla standardu "Y" była budowa wagonów 24,5m o możliwej prędkości max 140 lub 160km/h z możliwością zmiany podwozia na granicach na rozstaw 1524 bądź 1676mm. Produkcję pierwszych nowych wagonów zaczęto jednakże jeszcze długo przed ustandaryzowaniem jednej wspólnej normy dla wschodniego i zachodniego systemu kolejowego.

Zlecenie produkcji pierwszych nowych wozów otrzymały państwowe zakłady VEB Waggonbau Goerlitz i VEB Waggonbau Bautzen w Niemczech, dobrze znani potentaci produkcji taboru. W 1962r pierwszą propozycją na rynek niemiecki były wagony określone jako "Reisezugwagen Typ B" z pierwszym przykładem tej konstrukcji, wagonem przedziałowym drugiej klasy B4ge-62

http://www.die-archiv.de/rzug_b_gr.jpg -Wagon B4ge-62 u schyłku swego życia, pociąg Berlin - Chemnitz '1992, wagon jest już wielokrotnie modernizowany.

Cechą rozpoznawczą wagonów typu "B" a później także całej niemieckiej rodziny "igreków" stał się wysoki czubaty dach i charakterystyczna linia nadwozia. Wagon taki waży 38t, mierzy 24.500mm i może się rozpędzać zależnie od wersji do 120 lub 140km/h. Pod kątem tej produkcji zakłady w Bautzen i Goerlitz pierwszy raz zaproponowały podwozie typu "Görlitz V":

http://img291.imageshack....oerlitzvbd8.jpg
http://www.transtec-vetsc...goerlitzV_1.jpg

Wagony typu "B" od pozostałych igreków łatwo odróżnić bo charakterystycznych detalach. Pierwsze z nich posiadały kwadratowe okna drzwi w ścianach czołowych, zbliżone do polskiej produkcji wagonów typu 104Aw oraz aluminiowe połówki ramiaków okiennych drzwi wejściowych bocznych. Do innych cech charakterystycznych zaliczały się kratki wentylacyjne w dachu ponad drzwiami wejściowymi oraz włazy do zbiorników wodnych w poziomiej powierzchni dachu. W charakterystyczny sposób osadzone były także światła końca pociągu:

http://www.bahnbilder.de/...agen-139195.jpg
http://www.die-archiv.de/rzug_schlaf62_gr.jpg
http://www.bahnbilder.de/...ische-62541.jpg

*w późniejszym okresie modernizowane z usuwaniem wielu charakterystycznych detali.

Wagony występowały w odmianach: 1 klasa, 2 klasa, 1/2 klasa, kuszeta, sypialny, restauracyjny, pocztowy i były wyposażone w ogrzewanie parowe oraz elektryczne.

Wedle informacji niemieckich śladowe ilości tych wagonów były zakupione także przez zarządy PKP, CSD, BDŻ, MAV i CFS.

Rozwojową wersją tej konstrukcji miały się okazać zaproponowane w roku 1966 wagony określane mianem "Reisezugwagen Typ Y":

http://www.bahnbilder.de/...ische-97160.jpg
http://www.railfaneurope..../CD_B_Decin.jpg

Wagony te o nieco zmienionym względem "B" designie nadwozia miały mniej zaobolne naroża, zwężone krańcowe partie pudła i przystosowane były do ruchu z prędkością 140km/h. Cechą rozpoznawczą identyfikującą tę odmianę są charakterystyczne gumowe uszczelki skrajnych okien korytarza i okien toalet. Odmiana ta w znacznej ilości trafiła do Czechosłowacji gdzie użytkowana jest do dziś. PKP w tym okresie nie dokonały zakupu modelu "Y" gdyż trwała już produkcja rodzimych odmian igreka.

W oparciu o dokumentację niemiecką w 1966r węgierska fabryka RABA Györ zaproponowała własną odmianę produkcyjną "igreka" wzorowaną na "Reisezugwagen Typ Y".

http://www.parostroj.net/...sy/Bai_1966.gif
http://www.parostroj.net/...esy/Ba_1965.gif

Wagony te potocznie określane jako "Gyor", oparte także na podwoziu Görlitz V trafiły na koleje ĆSD (odmiana bezprzedziałowa 'Bai' i odmiana przedziałowa 2 klasy 'Ba') i MAV (odmiana bagażowa, wszystkie odmiany przedziałowe, kuszeta).

http://www.parostroj.net/...ie/Ba_1966a.jpg
http://www.parostroj.net/...e/Bai_1966a.jpg
http://www.parostroj.net/...afie/Bh_mad.jpg
http://www.railfaneurope....cal/ZSSK-Bh.jpg
http://www.railfaneurope....92-47_100-5.jpg
http://www.railfaneurope....on_Varazdin.jpg

Cechą charakterystyczną tych wagonów były bardzo wydatne zaoblenia narożników nadwozia, gumowe uszczelki okien skrajnych, obniżone narożne partie nadwozia i włazy dachowe stanowiące dostęp do zbiorników wodnych. W wyniku przebudów również wiele z tych detali uległo zatraceniu. Większość czeskich "Gyor" uległa w latach 1999-2003 przebudowie na nowoczesne wagony intercity z drzwiami odskokowymi, jeden wóz tego typu kursuje m.in. w składzie EC "Praha" do Warszawy Wsch:

http://www.railfaneurope....20-70_013-7.jpg

Cechą charakterystyczną zdradzającą rodowód tych wozów pozostały wydatne zaoblenia narożników.

W tym samym okresie w Polsce trwają prace nad pierwszą zunifikowaną odmianą "igreka" efektujące już w 1963r powstaniem pierwszego wagonu typu 101C:

http://www.wagony.net/katalog-n/101C.jpg

Polską konstrukcję cechowała standardowa długość 24.500mm i zunifikowane pozostałe wymiary. Wagony jednak otrzymały charakterystyczne spłaszczone ryflowane dachy i polskiej konstrukcji podwozie typu 7N będące rozwojową odmianą podwozia typu 4Anc:

http://www.wagony.net/katalog/101C-wozek.jpg

Był to pewnego rodzaju krok wprzód względem Bautzena i Gyora, gdyż podwozie 4Anc/7N pozwalało wagonom 101C poruszać się z prędkością 160km/h, wciąż niedostępną dla "Görlitz V".

W latach 1963-1976 fabryki HCP i PaFaWag zaproponowały całą rodzinę "igreków" opartych o to nadwozie określanych kolejno typami 104A (1/2 klasa), 111A (2 klasa), 112A (pierwsza klasa), 110A (kuszeta), 113A (barowy), 209C (Bagażowy), 120A (bezprzedziałowy) i odmiany specjalne salonowe.

Ostatnie wersje rozwojowe z lat 1980-1985 to odmiany 609A, 611A i 612A, półbagażowe z przedziałem dla rowerów lub indwalidów.

Rozpoznawczą cechą tej linii są wydatnie zaoblone naroża pudła, płaski dach, niskie okna burtowe oraz charakterystyczne kwadratowe ramiaki aluminiowe okien.

W roku 1967 zakłady w Goerlitz prezentują sypialną odmianę igreka oznaczoną jako "Typ Goerlitz 67". Jest to ostatnia wersja rozwojowa modelu "Y" w Niemczech. Piećdziesiąt sztuk trafia w 1967r do PKP i są użytkowane do przełomu lat 80ych i 90ych jako "WARS" sypialne.

W oparciu o ten standard zakłady w Goerlitz w 1968r wypuszczają sypialny model "Goerlitz 68" przeznaczony na użytek kolei radzieckich i zarządów krajów sąsiednich:

http://www.railfaneurope....080349-2-mt.jpg

Popularna ryflowana konstrukcja trafia do SŻD jako podstawowy materiał do ruchu na zachód Europy. Kilkadziesiąt sztuk trafia także do ĆSD gdzie obsługują korytarz Praha - Moskva.

http://www.parostroj.net/...y/WLAB_1974.gif

Na przełomie lat 1968 i 1969 zakłady w Goerlitz i Bautzen prezentują nową linię oparta o standard "Y". Jest to model "Reisezugwagen Typ Y/B 70":

http://die-archiv.com/rzug_yb70_gr.jpg
http://www.railfaneurope....941096-1-mt.jpg

Rewolucją tej nowej konstrukcji było zastosowanie ogrzewania nawiewnego. Osprzęt ten zaowocował obecnością bardzo rozpoznawalnej kratki na osi burty od strony korytarza oraz brakiem obecnych w pozostałych modelach kratek wentylacyjnych w dachu. Model Y/B70 wyróżniał się także aluminiowymi ramiakami okien skrajnych oraz bardzo nisko osadzonymi światłami końca pociągu:

http://www.railfaneurope....cs_030930_6.jpg

Na kupno tej bardzo udanej odmiany zdecydowały się w setkach egzemplarzy wszystkie zarządy wschodnieuropejskie. Y/B70 (dostępny w odmianach kuszeta, restauracyjny, 1 klasa, 2 klasa, 1/2 klasa, bagażowy, pocztowy, półbagażowy, salonowy) trafił do ĆSD, MAV, DR, CFR, BDŻ a w późniejszym okresie także do PKP (Polska zdecydowała się na zakup dopiero w 1985r).

Równocześnie zaprezentowano w 1974/1975r odmianę sypialną "Goerlitz 75":

http://www.bahnbilder.de/...agen-198631.jpg
http://www.railfaneurope....ssen_1_6_91.jpg
http://www.railfaneurope....apestKeleti.jpg
http://www.railfaneurope....AB_PrahaHLN.jpg
http://www.railfaneurope....70-50_008-1.jpg
http://www.railfaneurope....WLAB7041_SU.jpg

Ta niezwykle popularna seria i jej kolejne odmiany rozwojowe trafiła do wszystkich zarządów wschodniej Europy. Bardzo znaczna ilość znalazła się w "WARS" i rozpoczęła regularne kursy w Polsce.

http://www.parostroj.net/...y/WLAB_1985.gif

Nieco mniej spektakularną pozycję w produkcji igreków zajmowały też jugosłowiańska fabryka "Gosa" oraz rumuńska "Arad Romania". Produkowane tam od 1976r wagony sypialne, restauracyjne i pocztowe były głównie w użytku krajowym z wyjątkiem Polski do której trafiły wszystkie 3 odmiany i były eksploatowane do przełomu lat 80ych i 90ych.

Niedługo później w Niemczech rozpoczęto już produkcję wagonów zmierzających ku standardom X i Z. Rodzina "Y" stała się jednak dzięki swej uniwersalności, łatwej obsłudze i strosunkowo wysokiej jakości najliczniej produkowaną i stosowaną odmianą wagonu pasażerskiego na świecie.

Jedną z ostatnich propozycji standadru Y były produkowane przez zakłady "Vagonka Studenka" w Czechosłowacji bezprzedziałowe wagony pasażerskie oparte o nowe podwozia GP200 z 1986r:

http://www.railfaneurope....nd_class_CB.jpg
http://www.railfaneurope....CD_Bt_Decin.jpg
http://www.railfaneurope....l/X01_R_751.jpg

http://www.parostroj.net/...y/Btme_1986.gif

Cechami rozpoznawczymi są niskie i gęsto rozstawione okna burtowe, z reguły ryflowany aczkolwiek wysoki typowy dla Y dach i podwozia GP200.

Część zarządów (np. CFR, DB) wycofała/wycofuje swoje "igreki" z ruchu zastępując je nowocześniejszym taborem. Część jednak (PKP, ĆD, ZSSK, MAV) rozpoczęła szeroko zakrojony program modernizacji starego taboru efektujący kolejnymi dekadami służby dla nie tak młodych już igreków:

http://www.railfaneurope....004-9_Phln1.jpg
http://www.railfaneurope....ee_PrahaHLN.jpg
http://www.railfaneurope....pee/Apee_32.jpg
http://www.railfaneurope...._Beer_20-38.jpg
http://www.railfaneurope....1_GH_klein2.jpg
http://www.railfaneurope....D_WLABmcheb.jpg
http://www.railfaneurope...._car_of_PKP.jpg
http://www.railfaneurope..../UZ_WLABd_1.jpg

Wciąż w służbie wielu zarządów pozostaje wiele z wyżej opisanych igrków. W słuzbie nie spotkamy już tylko pierwszej odmiany "Reisezugwagen Typ B", która została wycofana.

I cechy charakterystyczne:

-Wagony prod. niemieckiej wyróżniają wysokie okna. Okna burtowe są wyższe o 10-15cm od okien drzwi wejściowych.
-Wagony prod. polskiej mają okna burtowe tej samej wysokości co okna drzwi wejściowych.
-Wagony prod. polskiej mają spłaszczone dachy, często ryflowane.
-Wagony prod. Gyor mają wysoki czubaty dach i zaoblone naroża nadwozia
-Wagony Y i Y/B mają czubaty dach i ostre zakończenia naroża nadwozia.
-Wagony G67, G68, G75, typ "B", typ "Y' i Gyor mają otwory wentylacyjne ponad drzwiami wejściowymi.
-Wagony Gyor zależnie od wersji produkcyjnej mają wyższe lub niższe okna burtowe, spotykane są i takie i takie.
-Stosowane w Polsce Y/B mają zmodernizowane wnętrza i nowe drzwi czołowe.
-Stosowane w Polsce Y/B mają wymienione podwozie na typ 4Anc.
-Stosowane w Polsce G75 mają oryginalne podwozie "Goerlitz V".
-Wagony Y i Gyor mają gumowe uszczelki okien skrajnych nadwozia.
-Wagony Y/B mają aluminiowe ramy okien skrajnych nadwozia.
-Wagony G67 i G75 nie mają w ogóle skrajnych okien nadwozia.
-Wagony typu "B" mają prostokątne okna drzwi czołowych.
-Wagony typu "Gyor" mają charakterystyczne obniżone krańce pudła po obu stronach tuleji zderzaków.
-Wagony typu "B" mają wnękę na poręcz przy drzwiach burtowych.

BIBLIOGRAFIA:

[1] Praca Zbiorowa "Katalog Wagonów Osobowych", Ministerstwo Komunikacji CZW, 1974.
[2] Jindra, Frolík - Osobní vozy ČSD 1967
_________________
www.wgk.cal.pl
Ostatnio zmieniony przez kilanziom 15-02-2009, 16:21, w całości zmieniany 5 razy  
 
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group